MİRASTA SAKLI PAY
Geçen hafta Medeni Kanun’da düzenlenmiş olan yasal mirasçılık başlığını incelemiştik.
Mirasta saklı pay konusu ise, ölüme bağlı tasarruflar kısmının, tasarruf özgürlüğü bölümünde düzenlenmiştir. Bunun sebebi saklı pay kurumunun bu özgürlüğe getirilmiş bir sınırlama teşkil etmesindedir.
Kural olarak herkes malvarlığı üzerinde ölüme bağlı tasarruf yetkisine sahiptir. Bunun yaygın biçimi de ölümünden sonra mirasın ne şekilde paylaşılacağını belirleyen bir vasiyetname hazırlamaktır. Vasiyetnamenin geçerlilik şartları kanunun ilgili bölümünde düzelenmiş olmakla birlikte, geçerli bir vasiyetnamenin uygulanabilmesinin şartlarından birisi de miras bırakanın, saklı pay sahiplerinin bu haklarını ihlal etmemiş olmasıdır. Miras bırakanın iradesinin olabildiğince uygulanabilmesi ve işlemin ayakta tutulması ilkesi gereğince, bu saklı pay hakkını ihlal eden vasiyetnameler doğrudan geçersiz sayılmaz. Kanunun aradığı geçerlilik şartlarını içeren vasiyetnameler, saklı paylardan geri kala tereke kısmı bakımından ayakta kalır ve geçerliliğini korur.
TMK’ da belirlenen her yasal mirasçının saklı pay hakkı mevcut değildir. Saklı pay sahibi mirasçılar TMK 506. Maddede sayılmıştır. Buna göre saklı pay sahibi mirasçılar, altsoy (çocuklar ve ölmüş olmaları halinde onların yerine geçen halefleri), ana ve baba ve sağ kalan eş mirasta saklı pay sahibi olan mirasçılardır. Medeni Kanunu’nda 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşin saklı pay hakkı kaldırılmıştır.
a) Altsoyun Saklı Payı:
TMK düzenlemesine göre altsoyun saklı pay oranı, yasal miras hakkının yarısıdır. Yani miras bırakanın sağ kalan eşi yoksa mirasın tamamı yasal olarak altsoya kalacağından, bu durumda altsoyun saklı payı tüm mirasın yarısı olacaktır. Sağ kalan eşin, alt soy ile birlikte mirasçı olması durumunda ise alt soyun miras hakkı dört üç olacağından, saklı payı sekizde üç olacaktır.
b) Ana ve Babanın Saklı Payı:
TMK düzenlemesine göre saklı pay “Ana ve babadan her biri için yasal miras hakkının yarısıdır.” Ana ve babanın yasal miras hakkının, miras bırakanın alt soyu olmadığı durumlarda söz konusu olacağını belirtmiştik. Altsoyu bulunan miras bırakanın ana – babası yasal miras hakkına sahip olamayacağından bu durumda saklı payları da olmayacaktır. Ancak alt soyu bulunmayan miras bırakanın sağ kalan eşi yoksa ana – baba eşit şekilde mirasın tamamına hak kazanacağından bunların saklı payı toplamı tüm mirasın yarısı olacaktır. Ana ve babanın sağ kalan eşle birlikte mirasçı olması durumunda ise yasal miras hakları mirasın yarısı olacağından, saklı payları da bu oranın yarısı yani mirasın dörtte biri olacaktır.
c) Sağ Kalan Eşin Saklı Payı:
Sağ kalan eşin yasal miras hakkının, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değiştiğini gördük. Sağ kalan eşin saklı pay oranı da yine birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişmektedir. TMK düzenlemesine göre “Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü” saklı pay hakkıdır. Buna göre;
Sağ kalan eş alt soy ile birlikte mirasçı olursa, yasal miras hakkı, tüm mirasın dörtte biri oranında olacağından, saklı payı da bu oranda olacaktır.
Sağ kalan eş, ana – baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, yasal miras hakkı tüm mirasın yarısı olacağından yine bu hakkın tamamı saklı payı olacaktır.
Diğer hallerde; Büyük ana – büyük baba veya onların çocuklarıyla birlikte mirasçı oluyorsa yasal miras hakkı tüm mirasın dörtte üçü oranında olduğundan saklı payı, bunun dörtte üçü, yani on altıda dokuzu;
Sağ kalan eş tek başına yasal mirasçı oluyor ise, tüm mirasın dörtte üçü saklı pay olacaktır.
Ölüme bağlı tasarruf işlemi yapmamış, öreğin vasiyetname ile mirasçı atanmamış veya miras paylaşımı düzenlenmemişse; miras kanunda öngörülen yasal mirasçılar arasında ve bu oranlarda paylaşılacaktır. Saklı pay hakkı ise ancak ölüme bağlı tasarruf işleminin yapılmış olması durumunda devreye girecektir. Miras bırakan, malvarlığının ancak saklı paylar dışında kalan kısmı üzerinde ölüme bağlı tasarruf yapabilecektir.